آرتروز شانه چیست؟

آرتروز شانه (Osteoarthritis) به تحلیل تدریجی و فرسایش لایه محافظ غضروفی در مفصل گلنوهومرال گفته می‌شود. این مفصل محل قرارگیری سر استخوان بازو در حفره کاسه‌ای کتف (گلنوئید) است. با از بین رفتن تدریجی غضروف و کاهش مایع مفصلی، سطوح استخوانی اصطکاک مستقیم پیدا کرده و بیمار با دردهای عمیق، خشکی و خارهای استخوانی (استئوفیت) مواجه می‌شود. برای مدیریت دردهای اولیه شانه می‌توانید راهنمای جامع درمان درد شانه را نیز مطالعه کنید.

ساییدگی مفصل شانه اغلب در یکی از دسته‌بندی‌های زیر بروز پیدا می‌کند:

• آرتروز اولیه (ایدیوپاتیک): فرسایش طبیعی و پیش‌رونده ناشی از افزایش سن بدون سابقه آسیب قبلی مشخص.
• آرتروپاتی ناشی از پارگی روتاتور کاف: در مواردی رخ می‌دهد که پارگی‌های گسترده و بدون درمان روتاتور کاف موجب برهم‌خوردن بیومکانیک شانه و سایش سر استخوان بازو به سقف استخوانی می‌شوند. جزئیات بیشتر در صفحه درمان پارگی روتاتور کاف در دسترس است.
• آرتروز ثانویه پس از تروما یا شکستگی: ناشی از سابقه ضربات ورزشی، بدجوش‌خوردن شکستگی‌های شانه یا دررفتگی‌های مکرر.

علائم و نشانه‌های اصلی ساییدگی مفصل شانه

نشانه‌های آرتروز معمولاً با شیب ملایم آغاز می‌شوند و شدت آن‌ها در طول زمان افزایش می‌یابد:

• درد عمقی در ناحیه خلفی یا قدامی شانه که پس از فعالیت، حمل اجسام سنگین یا تغییرات آب‌وهوایی تشدید می‌شود.
• کاهش تدریجی دامنه حرکتی دست (به‌خصوص ناتوانی در بالا بردن دست بالای سر یا چرخش به سمت پشت).
• صدا دادن، تق‌تق و احساس ساییده شدن استخوان‌ها روی یکدیگر هنگام تکان دادن دست (Crepitus).
• سفتی و احساس خشکی مفصل هنگام بیدار شدن از خواب.
• دردهای شبانه هنگام خوابیدن روی شانه مبتلا.

عوامل تشدیدکننده و ریسک‌فاکتورها

• سن بالای ۵۰ سال: فرآیند تخریب متابولیک سلول‌های غضروفی با بالارفتن سن تسریع می‌گردد.
• بی‌ثباتی و دررفتگی مکرر: بیمارانی که دچار لقی یا بی‌ثباتی مفصل شانه هستند، به دلیل فشارهای نامتقارن، بسیار زودتر به ساییدگی مبتلا می‌شوند.
• پارگی‌های درمان‌نشده تاندون: در صورت عدم پیگیری روش‌های نوین ترمیم و پیوند تاندون شانه، آرتروز پیشرفته ایجاد خواهد شد.
• شغل‌ها و ورزش‌های سنگین: فعالیت‌های مکرر بدنسازی، والیبال یا مشاغل صنعتی دستی با بارهای ارتعاشی و فشارهای مداوم.

روش‌های نوین تشخیص آرتروز شانه

تشخیص بالینی از طریق ارزیابی دامنه حرکتی، اندازه‌گیری قدرت عضلات و سمع صدای مفصل صورت می‌گیرد و با روش‌های پاراکلینیکی زیر تایید می‌شود:

• عکس ساده رادیولوژی (X-Ray): پایه اصلی تشخیص؛ نمایان‌کننده کاهش فاصله مفصلی، اسکلروز زیر غضروف و وجود زوائد استخوانی.
• ام‌آر‌آی (MRI) یا سی‌تی اسکن: جهت ارزیابی کیفیت تاندون‌های روتاتور کاف، آتروفی عضلانی و تعیین نقشه سه‌بعدی استخوان قبل از تصمیم‌گیری برای جراحی.

راهکارهای غیرجراحی و مراقبت‌های اولیه

در مراحل درجه یک و دو آرتروز، کنترل علائم و پیشگیری از پیشرفت تخریب غضروف در اولویت قرار دارد:

• اصلاح الگوهای حرکتی: اجتناب از حرکات پرفشار تکراری بالای سر.
• فیزیوتراپی تخصصی و ورزش‌درمانی: تقویت عضلات پایدارکننده کتف برای تعدیل بار وارده بر مفصل.
• دارودرمانی کنترل‌شده: داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی جهت مهار سیکل‌های التهابی حاد.
• تزریق موضعی مفصلی: داروهای ضدالتهاب با هدایت سونوگرافی در موارد درد مقاوم.

چه زمانی درمان جراحی ضرورت می‌یابد؟

زمانی که درد شانه علیرغم فیزیوتراپی و دارودرمانی خواب و فعالیت‌های فردی بیمار را سلب کند، رویکردهای جراحی بر اساس سن، سلامت عمومی و وضعیت تاندون‌ها انتخاب می‌شوند:

بازتوانی پس از درمان و دوره نقاهت

دوره نقاهت بر اساس تکنیک انجام‌شده تفاوت دارد. پس از جراحی‌های آرتروسکوپی بیمار ظرف چند هفته به روتین برمی‌گردد؛ اما پس از عمل تعویض مفصل، یک دوره بازتوانی هدفمند تحت نظارت تیم جراحی و فیزیوتراپیست برای بازآموزی عضلانی و بازیابی تدریجی استقلال عملکردی برنامه‌ریزی می‌شود. برای آگاهی از هزینه‌ها و نحوه پوشش بیمه‌ای عمل‌ها، صفحه هزینه جراحی شانه در تهران را بررسی کنید.

سوالات متداول مراجعین